Síða 2337

Góa gengin í garð

Góumánuður hófst í gær á konudaginn, en góa kallast fimmti og næstsíðasti mánuður vetrar að forníslensku tímatali. Hún tekur við af þorranum og hefst á sunnudegi á bilinu 18.-24. febrúar og stendur þar til einmánuður tekur við. Þorrinn og góan þóttu erfiðastir vetrarmánaðanna, bæði vegna þess að þá reis veldi vetur konungs hve hæst í vályndum veðrum og frosthörkum og ekki síður vegna þess að þá var oft farið að ganga á matarbirgðir á bæjum. Konudagur markar upphaf góu og eru fyrstu skjalfestu heimildir um þann ágæta dag frá miðri 19. öld, en gæti þó heitið verið talsvert eldra í talmáli. Á konudaginn fá konur gjarnan blóm frá mökum sínum, en sá siður hefur tíðkast allt frá því er blómasalar tóku að auglýsa konudagsblóm um miðjan sjötta áratug síðustu aldar.

Óvíst er hvað orðið merkir upphaflega en orðsifjafræðingar hallast helst að því að það eigi eitthvað skylt við snjó, sem fellur vel að stöðu hennar í ævintýralegri fornaldarsögu, þar sem faðir Góu er Þorri, afi hennar heitir Snær og langafinn Frosti en föðursystur Mjöll og Drífa. Þar er nafn hennar reyndar Gói. Eftir þeirri sögu strauk Gói brott með strák á Þorrablóti einu. Þorri lét halda blót til að leita um það frétta hvar hún væri niður komin. Það kölluðu þeir Góiblót. Seinna breyttist nafnmyndin úr Gói í Góa og er hún gjarnan persónugerð sem vetrarvættur í gömlum sögnum.

Í almennri þjóðtrú skipti góuveðrið máli. Átti sumarið að verða gott ef góa væri stormasöm og veður vont fyrstu góudaga og reynist það rétt megum við kannski búa okkur undir leiðinda tíð í sumar, þar sem veður við upphaf góu í ár er sérlega gott. Ýmsar veðráttuspár geymast í gömlum íslenskum vísum og eru margir sem enn styðjast við gamlar vísur í alþýðuveðurspám. Ein vísan um góu er svohljóðandi:

Ef hún Góa öll er góð,

öldin má það muna,

þá mun Harpa hennar jóð

herða veðráttuna.

Sighvatur Árnason fyrrverandi alþingismaður, gerði athuganir á því hvernig ýmsir veðráttuspádómar hefðu reynst á árunum 1840-1900 og skrifaði um það í Skírni 1907. Þar segir hann um þennan veðráttuspádóm: Þau árin, 6 að tölu, á þessu árabili, sem Góan var einmuna góð, stundum greri jörð, þá rættist þetta þannig, að tíðarfarið breyttist alltaf til hins verra á næstu mánuðum (Einmánuði og Hörpu) en þó einkum 3 árin í alvarleg harðindi.

Heimildir eru fengnar af Vísindavefnum og Wikipediu.

Mörg ágreiningsefni óútkljáð

Finnbogi (t.h.) við talningu atkvæða í Karphúsinu í gær. Mynd: mbl.is/ Eggert

Þrátt fyrir að sjómenn hafi samþykkt kjarasamning við Samtök fyrirtækja í sjávarútvegi og 10 vikna verkfalli sé lokið eru mörg deiluefni óútkljáð. „Samningurinn er til desember 2019 og er rammaður inn með ítarlegum bókunum um hvernig við munum vinna úr okkar ágreiningsefnum,“ segir Finnbogi Sveinbjörnsson, formaður Verkalýðsfélags Vestfirðinga.

 

Sem dæmi nefnir hann mönnunarmál flotans, bátaflokkanir og ráðningarsamninga. „Það var ekki endanleg lending í olíviðmiðinu í samningunum og olían er enn óútkljáð mál sem verður unnið í á samningstímanum. Þessi vinna hefst strax og verður undir verkstjórn sáttasemjara,“ segir Finnbogi.

 

Finnbogi gagnrýnir Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur sjávarútgsráðherra fyrir hennar aðkomu að deilunni. „Það sem hún bauð var að hluti sjómanna fengu skattaívilnanir af fæðispeningum en þeir sem róa skemur en 48 tíma áttu ekki að fá neitt. Þetta var skammarlegt tilboð og hleypti illu blóði í menn. Hennar framganga var henni til minnkunar ekki síst þegar maður heyrir hana í fjölmiðlum óska viðsemjendum til hamingju með samninginn þegar okkur var öllum ljóst að hún ætlaði að setja lög á okkur.“

 

Afar skammur tími var til kynningar og atkvæðagreiðslu um samninginn. „Í þessu ljósi verður að taka tillit til að við vorum með ítarlegan kynningarfund um stöðuna þann 20. janúar og svo hefur farið fram mikil umræða á samfélagsmiðlum eftir því sam samningaviðræðum hefur undið fram þannig að öllum var ljóst um hvað þessi samningur snýst.“

 

Hann gagnrýnir útgerðarmenn fyrir að boða menn til skips áður en atkvæðagreiðslu lauk. „Menn voru hundóánægðir með þetta. Það sýnir virðingarleysi útgerðarmanna í garð sjómanna að boða þá til skips strax í gærkvöldi, áður en niðurstöður voru ljósar. Menn fóru ekki í þennan hasar á togurunum hér á Ísafirði og þeir eru að fara á sjó í dag,“ segir Finnbogi.

Ódýrast í Bónus

Mestur verðmunur milli búða er á rauðum eplum, eða 177%. Voru þau ódýrust í Bónus, 198 kr/kg en dýrust í Iceland, 549 kr/kg. Þetta kemur fram í verðkönnun ASÍ á matvöru, sem gerð var í átta verslunum hinn 15. febrúar. Mestur var verðmunurinn á ávöxtum en einnig var mikill munur á kjúklingi, eða 135% milli Krónunnar sem var með hæsta verðið, 935 kr/kg og Bónus, 398 kr/kg. Minnsti verðmunurinn var á stórri dós af bláberjaskyri, eða um 11%. Lægsta verðið var hjá Bónus og Krónunni, 359 kr., en hæsta verðið var í Iceland, 399 kr. Verslunin Iceland var oftast með hæsta verðið á þeim vörum sem kannaðar voru, en Bónus var oftast með lægsta verðið. Verslunin Iceland var með besta úrvalið af þeim verslunum sem voru til skoðunar í verðkönnuninni, en þar var 61 af 63 vörum sem verð var kannað á.

Vestfirðingar dönsuðu gegn ofbeldi

Það var fjör í Edinborgarhúsinu á Ísafirði í hádeginu á föstudag. Mynd: Matthildur Helgadóttir Jónudóttir.

Á síðasta föstudag fór fram víða um heim dansbyltingin Milljarður rís, þar sem fjöldi fólks brast í dans gegn kynbundnu ofbeldi, en með því að taka þátt í dansinum var fólk að taka afstöðu gegn ofbeldi gegn konum, sem er vandamál um allan heim. Á Íslandi var dansað á 12 stöðum í ár og var samtakamátturinn í dansinum áþreifanlegur er dansbyltingin reið yfir landið. Á Vestfjörðum var komið saman á tveimur stöðum, í Edinborgarhúsinu á Ísafirði og í Hnyðju á Hólmavík. Á hvorum stað fyrir sig komu um 100 manns saman til að dansa og var mikill kraftur í mannskapnum.

Það er UN Women sem stendur fyrir dansbyltingunni og Íslandsdeild þeirra fyrir dansinum hér á landi en hér var með dansinum minning Birnu Brjánsdóttur heiðruð. Þá var vakin athygli á verkefninu Öruggar borgir þar sem UN Women vinnur að því að gera borgir öruggari fyrir konur og stúlkur víða um heim í samstarfi við borgaryfirvöld að einföldum og ódýrum aðgerðum sem miða að því að uppræta og draga úr ofbeldi gegn konum og stúlkum á almenningssvæðum. UN Women á Íslandi hvetur alla til að taka þátt í að gera borgir öruggari fyrir konur og stelpur með því að senda sms-ið Konur í 1900 (1000 kr.)

annska@bb.is

Hæglætis veður í dag

Á Vestfjörðum í dag verður hæg vestlæg átt og él og verður hitastigið í kringum um frostmark er fram kemur í spá Veðurstofu Íslands. Á morgun snýr vindur sér í norðaustan átt og síðar norðan 5-13 m/s og verða dálítil él á svæðinu norðanverðu. Útlit er fyrir að vetrarlegt verði í vikunni þó frostið fari ekki margar gráður undir frostmarkið, en heldur kaldara verður en verið hefur það sem af er mánuðinum.

Á Vestfjörðum er víða nokkur ofankoma, él eða snjókoma, og hálka eða snjóþekja á vegum. Þæfingsfærð er úr Bjarnarfirði norður í Árneshrepp.

annska@bb.is

Raforka hækkað langt umfram vísitölu

Raforkuverð hækkaði um 12,6- 22,63%, mismunandi mikið eftir hinum ýmsu seljendum raforku, frá því í janúar 2013 til janúar 2017. Þetta er samkvæmt upplýsingum sem stjórn Samtaka sveitarfélaga á köldum svæðum (SSKS) fékk frá Orkusetrinu og var greint frá í Morgunblaðinu á laugardag. Raforkuverð hjá Orkubúi Vestfjarða hækkaði um 21 prósent á tímabilinu, eða úr 4,70 kr. kílóvattsstund í 5,70 kr.

Stjórn SSKS lýsti yfir miklum vonbrigðum með hækkanirnar og sendi atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytinu erindi vegna þeirra. Þar var bent á að þessi hækkun raforku væri langt umfram hækkun á neysluverðsvísitölu sem hækkaði um 8,85% á sama tímabili. „Svo virðist sem sölufyrirtækin hafi nýtt sér þá staðreynd að hækkun hefur orðið á niðurgreiðslum til íbúa á köldum svæðum og hækkað gjaldskrár sínar óhóflega sem kemur harkalega niður á íbúum sem búa á þeim svæðum,“ segir m.a. í bréfi stjórnar SSKS til ráðuneytisins.

 

Stjórn SSKS hefur farið þess á leit við stjórn Sambands íslenskra sveitarfélaga að hún beiti sér í málinu. Hún var minnt á þá stefnu sambandsins að það „skuli beita sér fyrir því að jafna raforkukostnað bæði hjá fyrirtækjum og íbúum, m.a. með jöfnun flutningskostnaðar á raforku og hærri greiðslum til jöfnunar á húshitunarkostnaði.“

smari@bb.is

 

 

Slysasleppingin lögreglumál sem leiði til leyfissviptingar

Regnbogasilungur.

Landssamband veiðifélaga telur einhlítt að umfangsmikil slysaslepping á regnbogasilungi úr sjókví Arctic Sea Farm í Dýrafirði leiði til þess að eldisfyrirtækið verði svipt rekstrarleyfi. Í tilkynningu frá sambandinu kemur fram að regnbogasilungur hafi veiðst í fjölda vatnsfalla á Vesturlandi, Vestfjörðum og Norðvesturlandi síðasa sumar og fram á haust og að sambandið hafi margoft gert eftirlitsstofnunum aðvart. Þá hafi málið verið kært til lögreglu.

„Átta mánuðum seinna er viðurkennt að það sé gat á kví. LV telur að hátterni þetta sé skýrt lögbrot sem eðlilegt sé að lögregla rannsaki til hlítar og vísað verði til ákæruvaldsins. Landssambandið telur þetta brot svo alvarlegt að það hljóti að leiða til sviptingar rekstrarleyfis,“ segir í tilkynningu Landssambandsins.

smari@bb.is

 

 

Hvinönd sást í Önundarfirði

Hvinönd í Önundarfirði. Mynd: Cristian Gallo

Í síðustu viku sást karlkyns hvinönd í Önundarfirði. Hvinönd (Bucephala clangula) er sjaldséður flækingsfugl á Íslandi af andaætt en enska heitið hans er Common Goldeneye. Hvinöndin er meðalstór önd með kúpt höfuð og frekar stuttan háls. Karlfuglinn er með svart höfuð sem fær dökkrænan gljáa á varptíma, er með gul augu og áberandi hvítan blett á milli augna og svarta goggsins. Hann er með hvíta bringu og mjóar svartar línur eru einkennandi á hvítum fjöðrum. Kvenfuglinn er með gráa eða brúna fjaðrir og dökkbrúnan gogg en engan hvítan blett. Frá heimsókn hvinandarinnar er greint á heimasíðu Náttúrstofu Vestfjarða, þar er jafnframt sagt:

Hvinendur eru reglulegur vetrargestir á Íslandi og að jafnaði má finna um 50-150 fugla hér í vetursetu en varp hefur aldrei verið staðfest. Meirihluti þeirra er á ferskvatnsám og – vötnum á Suðurlandi en fáeinar hvinendur dvelja hér yfir sumarið og er þá oftast um steggi að ræða. Ekki er víst hvaðan fuglarnir koma en líklegt þykir að þær séu ættaðar frá Skandinavíu. Hvinendur eru líka að finna í N-Ameríku en þar er um stærri tegund að ræða.

annska@bb.is

Áfram mikill hagvöxtur

Hag­stofa Íslands spá­ir 4,3% hag­vexti árið 2017 og um 2,5–3,0% ár­lega árin 2018–2022. Talið er að lands­fram­leiðsla hafi auk­ist um 5,9% árið 2016 og að fjár­fest­ing hafi auk­ist um 22,7% í fyrra. Hag­stofa Íslands hef­ur í dag gefið út end­ur­skoðaða þjóðhags­spá að vetri í ritröð sinni, Hagtíðind­um. Spá­in nær yfir árin 2016 til 2022.

„Mik­il um­svif eru í ís­lensk­um þjóðarbú­skap um þess­ar mund­ir en neysla, fjár­fest­ing og ut­an­rík­is­versl­un hafa verið í örum vexti und­an­far­in miss­eri. Nýj­ustu niður­stöður þjóðhags­reikn­inga sem spá­in bygg­ist á ná til þriðja árs­fjórðungs 2016,“ seg­ir í frétt Hag­stofu Íslands.

Einka­neysla er tal­in hafa auk­ist um 7% árið 2016 en gert er ráð fyr­ir að hún auk­ist um 5,9% árið 2017, 3,9% árið 2018 og um 2,5–2,9% á ári seinni hluta spá­tím­ans. Reiknað er með að sam­neyslu­vöxt­ur verði áfram hóf­leg­ur eða sem nem­ur 1,5% ár­lega.

„Öll skil­yrði hafa ýtt und­ir aukn­ingu neyslu und­an­far­in miss­eri, kaup­mátt­ur launa og ráðstöf­un­ar­tekj­ur hafa auk­ist mikið og gengi krón­unn­ar styrkst, olíu­verð verið lágt og ýmis aðflutn­ings­gjöld verið af­num­in. Því er spáð að þessi þróun verði svipuð á næst­unni, að kaup­mátt­ur auk­ist um­tals­vert og hækk­un ráðstöf­un­ar­tekna veiti svig­rúm fyr­ir enn meiri aukn­ingu neyslu,“ seg­ir í þjóðhags­spánni.

Fjár­fest­ing er tal­in hafa auk­ist um 22,7% árið 2016 og spáð er að hún auk­ist um 12,6% árið 2017 en úr henni dragi eft­ir það. Gert er ráð fyr­ir tals­verðri aukn­ingu íbúða­fjár­fest­ing­ar og op­in­berr­ar fjár­fest­ing­ar árin 2017 og 2018.

smari@bb.is

Mugison tilnefndur til Íslensku tónlistarverðlaunanna

Mugison á útgáfutónleikum Enjoy! á Ísafirði. Mynd: Þorsteinn Haukur Þorsteinsson.

Í síðustu viku var tilkynnt um tilnefningar til Íslensku tónlistarverðlaunanna fyrir árið 2016. Þar má finna í fjórum flokkum tónlistarmanninn Mugison, eða Örn Elías Guðmundsson. sem tilnefndur er til verðlaunanna fyrir plötu ársins og sem textahöfundur ársins, en hann steig ferskur fram á sjónarsviðið að nýju á síðasta ári eftir nokkurra ára hlé frá plötuútgáfu með gæðagripnum Enjoy! Einnig er hann tilnefndur fyrir í flokknum tónleikar ársins fyrir útgáfutónleika sína í Hörpu og sem tónlistarflytjandi ársins og ættu þær tilnefningar að koma fáum á óvart sem hafa séð hann á sviði. Mugison hefur verið aðsópsmikill á verðlaunahátíðinni og þá sér í lagi vegna platnanna Mugimama is this monkey music og Hagléls er hann fékk fern verðlaun í hvort skipti.

Í umsögn dómnefndar um Enjoy! segir: Maður gengur að gæðunum vísum hjá Mugison. Aldrei lognmolla hjá þessum öfluga tónlistarmanni. Skemmtileg plata. Einnig fær hann góða umsögn sem textahöfundur, þar sem segir: Örn Elías Guðmundsson gerir upp ýmislegt úr fortíðinni í ansi nærgöngulum textum á Enjoy. Um leið horfir hann brattur í spegilinn og sættist við manninn sem hann hefur að geyma.

Íslensku tónlistarverðlaunin verða haldin hátíðleg í Hörpu fimmtudaginn 2. mars. Þau verða sýnd beinni útsendingu á RÚV. Þar verða alls veitt verðlaun í 29 flokkum að meðtöldum Heiðursverðlaunum Íslensku tónlistarverðlaunanna.

annska@bb.is

Nýjustu fréttir