Þorsteinn Þorsteinsson. |
ruv.is – Markaðspúlsinn | 08.09.2003 | 23:00Afkoma íslenskra fjölmiðla
Rekstrarerfiðleikar íslenskra fjölmiðla hafa verið í sviðsljósinu undanfarin misseri. Skemmst er að minnast uppsagna sjö fréttamanna á Stöð 2. Á þeim bæ klykktu menn út með því að kenna RÚV um bágborna stöðu sína! Forsvarsmenn Norðurljósa hafa lengi haldið því fram að samkeppnin við RÚV væri ójafn leikur þar sem Ríkisútvarpið skákaði í skjóli afnotagjalda. Öll samkeppni sem skapast hefur á ljósvakamarkaðnum undafarin ár hefur á hinn bóginn verið keypt upp af Norðurljósum, að undanteknum Skjá einum. Ekki er ýkja langt síðan Norðurljós keyptu upp allar útvarpsstöðvar Fíns Miðils. Þetta var gert undir því yfirskini að styrkja útvarpsrekstur Íslenska útvarpsfélagsins (ÍÚ) í samkeppninni við RÚV. Það kom fljótt í ljós að tilgangur kaupanna var eingöngu að “slátra? þeirri samkeppni sem fólst í útvarpsstöðvum Fíns Miðils. Þennan leik hafði reyndar ÍÚ leikið áður með kaupum á sjónvarpstöðinni Stöð 3 og Sýn á sínum tíma.
Skjár einn hefur valdið því að áskriftar- og auglýsingatekjur Stöðvar 2 hafa dregist verulega saman undanfarin tvö ár og það er helsta skýringin á slæmri stöðu Norðurljósa í heild. Fyrirtækið hefur verið illa rekið um langt skeið og röð af markaðslegum mistökum eiga ríkan þátt í slæmri stöðu Norðurljósa í dag. Um þessar mundir er fyrirtækið undir smásjánni hjá skattayfirvöldum sem getur leitt til þess að hagur þess versni enn frekar. Að auki dregur fyrirtækið langan skuldahala á eftir sér (9-10 milljarðar) sem ekki verður séð að hægt verði að ráða við að öllu óbreyttu. Þó brugðist hafi verið við erfiðri fjárhagsstöðu með “háværum? hagræðingaraðgerðum, er óvíst hvort þær duga til þar sem tekjusköpun fyrirtækisins er óviðunandi. Fjárhagur RÚV hefur lengi verið bágborinn. Þar er helst því um að kenna að afnotagjaldið hefur ekki verið hækkað í takt við almenna verðlagsþróun í landinu undafarin ár. Þess í stað hafa stjórnvöld ákveðið að RÚV skuli enn eitt árið rekið með tapi. Á þessu ári verður hallinn 215 milljónir kr. skv. ákvörðun Fjárlaganefndar í fjárlögum ríkisins. Ríkisútvarpið er í dag rekið með 10% minni rauntekjum og 10% minni raunkostnaði en gert var fyrir 10 árum. Starfsmönnum hefur fækkað úr 380 í 310 á sama tímabili. Þetta þýðir að heilmikið hefur færst til betri vegar í rekstri RÚV en betur má ef duga skal. Hálfsársuppgjör RÚV 2003 sýndi rekstrarafgang upp á 128 milljónir króna fyrir fjármagnsliði (bráðabirgðaniðurstaða). Hlutverk og sérstaða RÚV sem menningarstofnunar, en ekki verslunarfyrirtækis, gerir þó það að verkum að hæpið er að einblína um of á hagnað eða tap þegar þjónustukvaðir og frammistaða þess er metin, enda er t.d. aldrei talað um að Háskólinn sé rekinn með tapi eða hagnaði!
Uppsafnað tap Skjás eins á tímabilinu 1999-2002 er líklega á bilinu 800-1.000 milljónir króna. Þolinmæði eigenda hlýtur að skýrast af einskærum vilja þeirra til að komast yfir Norðurljós sem trúlega er helsta markmiðið með starfsemi Skjás eins.
Fjárhagsstaða Morgunblaðsins hefur verið mjög traust undanfarin ár. Þó má fastlega gera ráð fyrir því að sterk innkoma Fréttablaðsins á dagblaðamarkaðinn eigi eftir að setja strik í reikninginn þegar þetta ár verður gert upp. Ekki er óraunhæft að ætla að tekjur Morgunblaðsins á milli áranna 2002 og 2003 minnki á bilinu 200-400 milljónir króna. Ef sú verður raunin, gæti fyrirliggjandi fjáfesting Morgunblaðsins í nýrri prentsmiðju þ.a.l. reynst rekstri blaðsins þungbær.
Ritstjóri Skýs, Jón Kaldal, bendir á áhugaverðar staðreyndir um Fréttablaðið í ritstjórnarpistli Skýs, 2. tbl., 2003: “...Fréttablaðsmenn bera sig enda vel og tilkynntu á dögunum um tólf milljón króna hagnað fyrstu þrjá mánuði ársins og sögðu þann árangur og útbreiðsluna sanna, svo ekki verður um villst, að efasemdarmenn um lífslíkur blaðsins hafi haft rangt fyrir sér. Gott og vel, en mikið væri huggulegra að sjá örlítið meiri hógværð á þessum bæ því ef skyggnst er aðeins lengra aftur í útgáfusögu blaðsins blasa við öllu dapurlegri örlög. Fréttablaðið fór nefnilega á hausinn í fyrrasumar þótt lesendur hafi ef til vill ekki orðið varir við það nema sem stutt sumarfrí í útgáfu þess. Gjaldþrotið hljóðaði upp á 537 milljónir og þar af var 102 milljónum vísað til Ábyrgðarsjóðs launa. Þegar þetta gerðist var Fréttablaðið búið að koma út í um eitt ár og hafði farið inn á 75.000 heimili á landinu. Ókeypis? Ekki aldeilis. Hver áskrift kostaði um 7.200 krónur á tímabilinu, nema hvað viðtakendur blaðsisns borguðu ekki neitt heldur fengu skattgreiðendur og kröfuhafar reikninginn. Það má kalla þetta einhverja dýrustu markaðsrannsókn sem gerð hefur verið hér á landi; að henni lokinni sáu helstu aðstandendur blaðsins að hugmyndin væri frábær þótt þeir hefðu aldrei átt fyrir henni til að byrja með.?
Það sem gerir rekstur Fréttablaðisns áhugaverðan er að Baugur er stærsti eigandi blaðsins. Því hefur verið m.a. haldið á lofti að með þessu séu Baugsmenn að “kaupa? sér áhrif til mótvægis við þau öfl sem unnið hafi gegn hagsmunum fyrirtækisins. Fjó
Til baka - Prenta grein - Senda grein - Senda á Facebook