Gunnar Þórðarson. |
Gunnar Þórðarson | 27.01.2010 | 15:56Tilgangur kvótakerfisins
Það var athyglisvert að hlusta á Ingva Hrafn rekja garnirnar úr Atla Gíslasyni, formanni sjávarútvegsnefndar Alþingis á sjónvarpsstöðinni Ínn. Að vísu gætti svolítils miskilning hjá Atla um tilgang kvótakerfisins, en hann taldi það sett á til að vernda fiskistofna. Það má öllum vera ljóst sem kynna sér upphaf og tilurð kerfisins að það var sett á til að auka arðsemi og draga úr gegndarlausu tapi útgerðar, sem komin var til vegna allt of mikillar sóknargetu flotans. Útgerðarmönnum var boðin nýtingarréttur auðlindarinnar í skiptum fyrir þann beiska kaleik að skera niður flotann. Í þessu samhengi er rétt að geta þess að ekki þarf kvótakerfi til að vernda fiskistofna, enda hægt að setja hámarksafla á hverja tegund fyrir hvert ár og leyfa síðan frjálsar veiðar. Slíkt myndi tryggja viðgang fiskistofna miðað við réttar forsendur um hámarksafla en myndi kalla á mikla sóun í útgerð og hrun á mörkuðum. Um það snýst kvótakerfið.Skotgrafahernaður
Að öðru leiti mátti skilja á Atla Gíslasyni að hann væri maður sátta og vildi forðast ,,skotgrafahernað“ í málefnum sjávarútvegs, ólíkt varaformanni sjávarútvegsnefndar sem notar hvert tækifæri til tala niður til atvinnugreinarinnar. Atli taldi slíkt ekki vænlegt til árangurs og fullvissaði áhorfendur um að engin hætta væri á að varaformaðurinn tæki við formensku, enda tilheyrði það embætti Vinstri Grænum.
Atli virðist vera vel að sér um sjávarútveg og vera nokkuð vel tengdur við aðila í greininni. Hann hvatti útvegsmenn og fiskverkendur til að koma að ,,sáttarnefndinni“ sem þeir hafa gengið frá vegna átaka við sjávarútvegsráðherra, og taldi það líklegast til að ná sáttum sem þjóðin og sjávarútvegurinn gætu unað við. Nauðsynlegt væri að tala saman og aðilar fengju tækifæri til að útskýra sína hlið á málunum og hvernig sameiginlegir hagsmunir yrðu tryggðir. Hvort hægt væri að bæta núverandi sjávarútvegsstefnu með þjóðarhag að leiðarljósi.
Þjóðarsátt um þjóðarhagsmuni
Þetta er alveg rétt hjá formanni sjávarútvegsnefndar og gefur von til að málin verði leyst með þeim hætti að fiskveiðiauðlindin gefi hámarks arðsemi fyrir Íslendinga í framtíðinni. Öfgafullur ,,skotgrafahernaður“ í þessum málum er ekki leiðin til að rata þann veg, þar sem þekking og fagmennska víkur fyrir alhæfingum, upphrópunum og fullyrðingum. Við getum lært það af sögunni að slíkar aðferðir eru árangursríkar fyrir einstaklinga, stefnur og strauma, en eru ekki líklegar til tryggja sátt eða þjóðarhag.
Auðlindin er þjóðareign Íslendinga og mikilvægt að ákvarðanir sem teknar eru um framtíðarskipan hennar taki mið af því. Þetta snýst um fiskveiðiarð og skiptingu hans. Það verður erfitt að byggja slíkar ákvarðanir á hugtökum einum saman eins og réttlæti og sanngirni, en sitt sýnist hverjum í þeim efnum. Stjórnvöld þurfa að ganga til sátta í þessu máli, ólíkt því sem á undan er gengið, og málflutningur Atla Gíslasonar gefur von um slíkt.
Gunnar Þórðarson.
Til baka - Prenta grein - Senda grein - Senda á Facebook
Kommentað um frétt (10 Komment )
Og svo að lokum um stærð fiskiskipaflotans og “augljós áhrif” kvótakerfisins til minnkunar fiskiskipaflotans. Þessa töflu má sjá í Áfangaskýrsla nefndar um líffræðilega fiskveiðistjórnun
til sjávarútvegsráðherra, júní 2004.
Fjöldi og heildarbrúttórúmlesta tala íslenskra fiskiskipa eftir gerðum og stærð (Hagskinna og Útvegur, 2000).
Ártal Gerð Fjöldi Búttólestir
1970 Síðutogarar 22 16177
1970 Skuttogarar 3 1375
1970 Bátar undir 100brl 527 17613
1970 Bátar yfir 100brl 200 42177
Samtals 77342
1980 Skuttogarar 86 41749
1980 Bátar undir 100brl 554 19717
1980 Bárar yfir 100brl 216 42953
1980 Opnir vélbátar 624 1212
Samtals 105631
1990 Skuttogarar 111 54911
1990 Bátar undir 100brl 623 12476
1990 Bárar yfir 100brl 223 51451
1990 Opnir vélbátar 1325 5581
Samtals 124419
2000 Skuttogarar 84 82901
2000 Bátar undir 100brl 607 10919
2000 Bárar yfir 100brl 201 81279
2000 Opnir vélbátar 1101 5051
Samtals 180150
Og meira:
Þórður Már Jónsson. http://thordurmar.blog.is/blog/thordurmar/
"Þegar kvótakerfinu var komið á var það gert vegna þess að fiskistofnar voru taldir vera ofnýttir. Sett var aflamark á þorsk og átti það að lokum að skila um 500.000 tonnum af þorski á ári. Strax þar átti hverjum manni að vera ljóst að kerfið myndi ekki ganga upp, enda er gersamlega ómögulegt að koma í veg fyrir náttúrulegar sveiflur.
Fram að setningu kvótakerfisins hafði verið veitt á milli 4-500.000 tonn af þorski á ári að jafnaði á Íslandsmiðum frá því á fyrri helmingi 20. aldar. Þannig að munurinn á veiði fyrir og eftir kvótakerfi er 150-250 þúsund tonn af þorski einum á ári. Við skulum ekki gleyma því að hér erum við ekki að tala um veiði örfárra ára, heldur þá veiði sem Íslandsmið skiluðu af sér á gríðarlöngu tímabili.
Ein af meginröksemdum fyrir aflamarkskerfinu umfram sóknarmarkskerfi er sú að í aflamarkskerfi sé tryggt að aflinn sé sóttur með lágmarkskostnaði, en að sóknarmarkskerfi leiði til offjárfestingar og óhagræðingar. Hvað varðar rökin fyrir að aflinn sé sóttur með lágmarkskostnaði þá eru þau rök mjög umdeilanleg, enda verður að reikna inn í þá jöfnu þann gríðarlega fórnarkostnað sem hlýst af því að handhafar kvótaverðbréfanna reyna að hámarka arð sinn af bréfunum með því að koma eingöngu með að landi þann afla sem gefur þeim mest í aðra hönd. Það eru margmilljarðaverðmæti sem fara forgörðum með þessu einu. Draga verður þann fórnarkostnað frá þeim svokallaða ábata sem á að hljótast af kvótastýringunni. Útkoman úr því dæmi einu er nægjanleg til þess að allur hinn svokallaði ávinningur hverfi eins og dögg fyrir sólu. Og þá er mun fleira eftir.
Jafnvel enn snautlegri rök má finna þegar talað er um að sóknarstýring leiði til offjárfestingar. Hversu gríðarleg þarf sú fjárfesting að vera til þess að hún verði stærri en sú offjárfesting sem orðið hefur upp á hundruð milljarða í kvótaverðbréfunum? Þetta er auðvitað dæmi sem ekki þarf að reikna til enda. Það er einmitt AFLAMARKSKERFIÐ sem leiðir til stórfelldrar offjárfestingar!! Að auki leiðir aflamarkskerfið til þess að arðurinn skilar sér EKKI til þjóðarinnar, enda leiðir kerfið til þess að nýting auðlindarinnar er í raun á fullu forræði þeirra sem hafa yfir aflahlutdeildum að ráða. Að sjálfsögðu vilja þeir hámarka arð sinn eftir þeim reglum sem þeim eru settar. Og í því felst ekki hvati til að leyfa okkur að vera með og njóta arðsins.
Hvert hefur þá arðurinn farið af „sameign þjóðarinnar“ farið? Það ætti að vera óþarfi að rekja það hér, enda hlýtur öllum Íslendingum að vera ferskt í minni er Hannes Hólmsteinn sagði okkur hvað gert var við þá fjármuni sem „urðu skyndilega til“ þegar frjálsu framsali aflaheimilda var komið á. Jú, Hannes sagði að víkingarnir hefðu tekið fjármagnið og „fóru með það út“.
Hagræn og fiskverndarleg sjónarmið varðandi aflamarkskerfið hafa beðið algert og gersamlegt skipbrot og stjórnunin um leið. Milljarðar króna tapast árlega og þúsundir starfa."
Set hér inn nokkrar góðar tilvitnanir til fróðleiks:
Arthur Bogason. http://www.smabatar.is/2005/05/kaolskan-a-fullu.shtml
“Viðbára Hafró er að látlaust hafi verið veitt umfram ráðgjöf. Skoðum það. Árið 1984 lagði Hafró til 200 þúsund tonna hámarksafla. Flotinn gamsaði í sig 323 þúsundum tonna – 62% umfram ráðgjöf. Hafró lagði engu að síður til 300 þúsund tonn árið eftir, en einfaldur töflureiknir sýnir að hafi verið vit í ráðgjöfinni 1984 hefði Hafró lagt til 177 þúsund tonn árið eftir, en ekki 70% umfram þá tölu.”
“Árið 1970 var farið í fyrsta seiðarallið við Ísland. Tilgangurinn var að finna samband á milli „0-grúppunnar“ og nýliðunar, ásamt því að afla þekkingar um hvernig hrygning hefði til tekist. Þessar vísitölur reyndust ekki í samræmi við aðrar mælingar og á árinu 2003 var farið í síðasta seiðarallið. Það tók semsé 33 ár að komast að þeirri niðurstöðu að þetta rall væri tóm tjara.”
Kristinn Pétursson. http://kristinnp.blog.is/blog/kristinnp/entry/1008872/#comments
“Síðast en ekki síst verður að opna umræðu á stórfellda galla sem virðast í núverandi veiðiráðgjöf Hafrannsóknarstofnunar sem stjórnað er blindandi eftir svokallaðri "stærðfræðilegri fiskifræði" og "fiskihagfræði" og Háskólasamfélagið sér um að veita heilaþvott í árlega - á kostnað þjóðarinnar...
Ekkert hefur fengist rætt af viti um faglega gagnrýni á það, - að líffræðileg grundvallaratriði hafi verið sniðgengin í núverandi fiskveiðistjórn sbr. gagnrýni margra líffræðinga og fiskifræðinga - en sú gagnrýni hefur enn ekki fengist rædd opinberlega á hlautlausan hátt. Þá er átt við gagnrýni sem snýr að fæðuskorti sem forsendu fyrir friðun smáþorsks og lokun veiðisvæða. Er ekki friðun smáþorsks - án fæðu - stórgölluð - jafnvel háskaleg fiskveiðistjórnun?”
http://kristinnp.blog.is/blog/kristinnp/entry/1009349/
“Gera þarf því nýjan gagnagrunn um þorskstofninn - frá 1970 - þar sem breytilegur dánarstuðull væri "hlaupandi tala" í árlegu fráviksmati.
Væri þetta gert - yrði ljóst að dánarstuðull hafi hækkað að meðaltali um c.a. 20% - eftir að sveltistefnan var tekin upp - "að friða smáþorsk til að á meira seinna" .
Raundánarstuðull þorsks á Íslandsmiðum frá 1980 - 2009 kann að hafa verið 18% + 20% = 38% að meðaltali....
en það samsvarar aflatapi í þorski um allt að 3 milljónir tonna (um 100 þúsund tonn árlega) - sem hefur verðgildið um 1.200 milljarðar á núverandi verðlagi - eða næstum tvöföld Icesave upphæð brúttó....”
Æi Gauji greyið mitt haltu þig réttu megin við strikið gagnvart mér.
Ég man vel eftir þér suður með sjó.
Kærir hálsar.
Það er fátt fróðlegra en að lesa greinar um tvö ólík sjónarmið. En það er algjört lykilatriði að slíkt sé gert án þess að fara í persónuníð. Ef svo ber að þá er sá sem skrifar maður minni fyrir vikið.
Ég get alls ekki tekið menn trúanlega sem réttlæta dráp og hissa er ég að slíkt sé ekki tekið út af vefsíðunni
Höldum svo áfram að skrifa hér, það eru nefnilega alltaf tvær hliðar á öllu og gott er að lesa ólík sjónarmið manna, en málefnalega þó.
Góða helgi.
Gaui.Þ
Sæll Gunnar.
Ef við tveir komumst að ólíkri niðurstöðu, má þá gera ráð fyrir að það sé vegna þess að ég kann ekki að túlka raunveruleikann? Ertu að halda því fram að ef ég les nógu lengi þá komist ég að sömu niðurstöðu og þú? Hvers vegna eru þá ekki allir fræðimenn í heiminum sammála um alla skapaða hluti?
Eigum við að gefast upp á réttlæti og sanngirni og leggja þau á hilluna af því að við getum ekki mælt þau og skilgreint til hlítar? Stundum er rétt að fórna skilvirkni fyrir réttlæti eða sanngirni og það hefur oft verið gert.
Ég ætla ekki að nota þau tvö orð sem eru mér efst í huga við þennan lestur.
Kveðja, Gísli Halldór.
Gunnar Þórðarson.
Hér fyrir neðan sérðu í örstuttu máli grundvallaratriði og tilurð kvótakerfisins eins og Alþingi vildi hafa það.
Ef mér er ekki sjálfrátt eins og þú heldur fram þá fullyrði ég að þú sért með "ÓRÁÐI" alla daga.
Ertu ekki læs maður minn ?
Endilega láttu loka kommentkerfi bb.is svo ég valdi þér og þínum örfáu vinum ekki frekara hugarangri og andvökum.
Lög nr. 38 15. maí 1990. Um stjórn fiskveiða.
1. grein.
"Markmið laga þessara er að stuðla að verndun og hagkvæmri nýtingu þeirra og tryggja með því trausta atvinnu og byggð í landinu.
Úthlutun veiðiheimilda samkvæmt lögum þessum myndar ekki eignarrétt eða óafturkallanlegt forræði einstakra aðila yfir veiðiheimildum".
Ég skora á þig Siggi Hreins að lesa þig til um þessi mál. Þú skilur ekki upp né niður í þeim og reynir bara að gera mér upp skoðanir. Þetta er fo Línulegt fyrir mig og ég nenni ekki að ræða málin á þessum nótum. Éinhver kallaði þetta ,,skotgrafahernað"
Ég er alveg gáttaður á BB að hleypa manni eins og NÁ inn á vefinn hjá sér. Það er ekkert eðliegt við svona framsetningu en honum er ekki sjálfrátt.
Gísli það er ágætt að beita fyrir sig fræðunum en ég held að þú verðir að lesa þig betur til og í þetta sinn skaltu vera forvitinn. Ekki að byrja á að finna sannleikna og lesa allt síðan með þeim huga. Ég get lánað þér mikið af gögnum um upphaf og tilurð kvótakerfisins en ég hef kynnt mér þau mál rækilega. Ég er með ályktanir og fundargerðir Fiskifélagsins frá þessum tíma, greinar úr blöðum og ræður úr Alþingi. Eftir gríðarlegt tap útgerðar og endalausar gengisfellingar og mishepnaðar millifærsluleiðir var komið að tímamótum í íslenskum sjávarútveg. Fluttir höfðu verið inn á annað hundrað skuttögarar sem engin forsenda var fyrir. Flotinn var allt of stór og hver átti að fara í þann erfiða niðurskurð sem fyrir lá, þar sem vitað var að auðlindin gat ekki staðið unidr sóknarþunga. Eins og ég hef marg bent á var ekkert því til fyrirstöðu að ákveða hámarksafla og láta menn svo keppa með ólimpýskum hætti um þann afla. En flestir upplýstir menn sjá að það gengur ekki enda ávísun á sóun asamt því að rústa öllu markaðstarfi, sem byggir mjög mikið á afhendingaröryggi allt árið um kring.
Auðvitað snýst þetta um fiskveiðiarð og síðan er það verkefni stjórnmálamanna hvernig þeim arði er skipt milli þjóðarinnar. Það má hinsvegar ekki taka hvatann af arðbærum veiðum í burtu, fyrir eitthvað sem sumir myndu kalla réttlæti eða sanngirni. Vandinn við slíkt er að menn upplifa slík hugtök með mismunandi hætti.
Ég vil bend á eitt atriði sem Atli Gísla nefndi. Það eru flutt út um 60.000 tonn með haus og hala í gámum. Þetta er nægilegt hráefni fyrir 10 frystihús og 700j manns í vinnu. Þjóðin sem eingandi auðlindrinnar gæti spurt hvort þetta sé henni hagfelt. Eða hvort eðlilegt sé að setja hömlur á slíkan útflutning. Það verður hinsvegar að skoða svona mál vel áður en ákvörðun er teki því málið er flóknara en það virðist í fyrstu.
Eitt enn til viðbótar. Góður félagi minn sagði við mig um daginn ,,Gunni; ef þú ræðir við menn um sjávarútvegsmál og viðkomandi skilur ekki að auðlindin er takmörkuð endurnýjanleg, og það þurfi að takmarka aðgangin að henni, hættu þá að ræða við hann" Þessi kunningi minn átti við að þeir sem ekki skilja þetta grundvallaratriði eru ekki færir til að takast á um þessi mál af skynsemi. En þeir geta legið niður í skotgröfum og skotið persónulega á þá sem eru ósammála.
Það er svolítið makalaust að sjá hér talsmann "frelsis" og "lögmáls markaðaris" segja það hreint út að kvótakerfið sé eingöngu hugsað til þess að hámarka kílóverð á afurðum á erlendum mörkuðum, með einokunarstöðu og fákeppni.
Það er augljóst að með minnkandi framboði er möguleiki á að hækka skilaverð á kíló til framleiðanda en sú hagræðing sem hlýst af því er á sama tíma óhagræði og tap fyrir þjóðarbúið og fjöldan allan af sveitarfélögum og einstaklingum.
Samkvæmt grein Gunnars er kvótakerfið og aflaráðgjöf Hafró markaðstengd aðferð fyrir kvótahafa að hámarka sinn arð, óháð annara áhrifa þess á þjóðarbúið. Þetta þarf engum að koma á óvart, en þessar opinberanir undirstrika nauðsyn þess að taka kerfið til endurskoðunar.
Ekki kæmi mér á óvart að Gunnar hafi líka verið talsmaður Dönsku einokunarverslunarinnar !
Nokkurs misskilnings gætir í þessari grein hjá þér Gunnar.
Á árunum fyrir 1983 lögðu fiskifræðingar Hafró árlega til að settur yrði á aflakvóti. Þegar það kom svo í ljós, eftir góð aflaár og miklar veiðar í byrjun níunda áratugarins, að þorskstofninn hafði verið stórlega ofmetinn og var aftur talinn að hruni kominn var loks tekið upp aflakvótakerfi árið 1984. Var það gert til þess að bregðast við „... alvarlegri hættu á bráðri ofveiði þorsks og fleiri fisktegunda ...“, eins og sagði í nefndaráliti sjávarútvegsnefndar (1983, þingskjal 229) og til þess „... að fært sé að skipuleggja veiðar og vinnslu með þeim hætti, sem aðstæður krefjast í dag...“ (Sjávarútvegsráðherra, 1983, þingskjal 188).
Frumvarpið um kvótakerfið sem lagt var fram og samþykkt í desember 1983 var byggt á vinnu nefndar sem skipuð var 4. maí 1982 og skilaði af sér frumvarpsdrögum í janúar 1983. Nutu þessar aðgerðir stuðnings Landssambands íslenskra útgerðarmanna (LÍÚ) og Fiskiþings 1983, sem skýrist fyrst og fremst af því að útgerðin var rekin með nærri 10% tapi árið 1983. Að vísu var efnahagsástand á þessum tíma slæmt, sem birtist m.a. í óðaverðbólgu sem mældist 150%-200% á tímabili í upphafi ársins, en það breytti því þó ekki að orsök taps útgerðarfélaga var að miklu leyti vegna offjárfestinga í fiskiskipum.
Að ýja að því að núverandi kvótakerfi stuðli að hámarksarðsemi fyrir Íslendinga er auðvitað alger útúrsnúningur. Hið rétta er að kvótakerfið stuðlar að hámarksarði af rekstri útgerðarfyrirtækja. Eins og Ragnar Árnason rökstyður í grein sinni „Iceland‘s ITQ system creates new wealth“ frá árinu 2008, má gera ráð fyrir að gífurlegur hluti þessa arðs hafi orðið kjölfestan í útrás íslensku bankanna. Beinast liggur því við að álykta að þessi arður hafi tapast í útlöndum. Ef svo er ekki þá væri gaman að heyra af því.
Það er hárrétt hjá þér Gunnar að þetta mál snýst um skiptingu fiskveiðiarðsins. Honum hefur verið illa skipt og lögfest markmið um trausta byggð og atvinnu í landinu hafa þar verið hunsuð. Til eru fjölmargar leiðir til að stjórna fiskveiðum. Okkar kvótakerfi og óheft sóknargeta eru aðeins tvær þessara leiða.
Gísli Halldór
Til að geta kommentað um fréttir þarftu að innskrá þig í dálkinum vinstra megin, eða nýskrá þig ef þú ert ekki þegar skráður.